Kafanı nereye çevirsen iklimle ilgili bir gariplik görüyorsun değil mi? Yazlar dayanılmaz derecede sıcak, kışlar bir var bir yok. Yağmur desen bir yağıyor, bir daha haftalarca uğramıyor. Eskiden “hava değişikliği” diye geçiştirilen şeyler, şimdi kalıcı bir değişimin parçası: Küresel ısınma. Ve artık mesele sadece doğayı değil, seni, beni, hepimizi ilgilendiriyor. Çünkü etkileri sokakta yürürken hissedilecek kadar gerçek hale geldi.

Dünya artık eskisi gibi değil. 2025 yılı itibarıyla bilim insanları birçok bölgenin iklim krizinden daha ağır şekilde etkilendiğini söylüyor. Bu etkiler sadece sıcaklık artışıyla sınırlı değil. Kuraklık, seller, gıda kıtlığı, göç hareketleri, salgın hastalıklar… Bütün bu zincirin bir parçası artık. Ve bu yazıda seninle birlikte bu zincirin hangi halkalarının kopmak üzere olduğunu anlamaya çalışacağız.

Küresel Isınma Tam Olarak Nedir?

Önce kısa bir hatırlatma yapayım: Küresel ısınma, atmosferde biriken sera gazlarının (özellikle karbondioksit, metan ve azot oksit) artışıyla dünya yüzeyinin ısınması süreci. Bu gazların çoğu insan kaynaklı faaliyetlerle ortaya çıkıyor: fosil yakıt kullanımı, ormansızlaşma, sanayi üretimi, aşırı tüketim ve daha fazlası. Sorun şu ki, bu gazlar atmosferde uzun süre kalıyor ve dünyanın doğal ısı dengesini bozuyor. Bu bozulma ise zincirleme doğa olaylarını tetikliyor.

Peki 2025 itibarıyla bu durumdan en çok hangi bölgeler etkileniyor?
Örneğin Afrika kıtasının doğusunda yer alan Afrika Boynuzu, yani Somali, Etiyopya ve Kenya gibi ülkeler, zaten uzun süredir kuraklıkla mücadele ediyordu. Ama 2025’te tablo çok daha kötü. Bu bölgelerde yağışlar daha da azaldı. Toprak artık su tutmuyor, ekinler büyümüyor, hayvanlar susuzluktan ölüyor. Bu da ciddi bir gıda krizine neden oluyor. İnsanlar yiyecek ve su bulmak için köylerini, şehirlerini terk etmek zorunda kalıyor. Yani küresel ısınma bu bölgede sadece bir çevre sorunu değil; doğrudan bir hayatta kalma mücadelesine dönüşmüş durumda.

Bir başka kritik bölge ise Güney Asya, özellikle de Bangladeş. Bu ülke, dünyanın deniz seviyesine en yakın ülkelerinden biri. Ve 2025’te deniz seviyesi, sanıldığından çok daha hızlı yükseldi. Bangladeş’in güney bölgelerinde, artık bazı tarım arazileri sular altında kalmış durumda. Bu, hem gıda üretimini azaltıyor hem de insanları başka bölgelere göç etmeye zorluyor. Ayrıca tuzlu su, içme suyu kaynaklarına karışıyor ve sağlık sorunlarını da beraberinde getiriyor. Yani burada da mesele sadece doğayla sınırlı değil; toplumun bütün dengesi bozuluyor.

Daha batıya baktığımızda, özellikle Karayipler ve ABD'nin güneydoğu kıyıları (Florida, Louisiana gibi eyaletler), küresel ısınmanın başka bir yüzüyle karşı karşıya: Aşırı hava olayları. Kasırgalar artık daha sık, daha güçlü ve daha yıkıcı. 2025 yazında örneğin birden fazla Kategori 5 kasırga arka arkaya Karayip adalarını ve ABD kıyılarını vurdu. Bu fırtınalar sadece fiziksel hasar vermiyor; altyapıyı çökertiyor, ekonomik hayatı sekteye uğratıyor, yüz binlerce kişiyi evsiz bırakıyor. Ve bu olaylar artık istisna değil, yeni normal.

Her Yerde Çok Farklı Etkiler Gözleniyor

Bu noktada dünyanın akciğerleri olarak bilinen Amazon Ormanları’ndan da söz etmek gerekiyor. Brezilya başta olmak üzere Güney Amerika’nın büyük bir kısmını kaplayan bu ormanlar, iklim düzenleyici olarak hayati bir rol oynuyor. Ama 2025’te Amazonlar, artan sıcaklık ve kuraklık nedeniyle yangınlarla boğuşuyor. Yangınlar sadece ağaçları değil, ekosistemi de yok ediyor. Biyolojik çeşitlilik azalıyor, yerli topluluklar göç ediyor ve tüm dünya atmosferine ciddi miktarda karbon salınıyor. Bu da yine döngüyü besliyor: Daha fazla yangın = daha fazla karbon = daha fazla küresel ısınma.

Küresel ısınmanın en çarpıcı etkilerinden biri de Arktik Bölgesi’nde, yani Kuzey Kutbu’nda yaşanıyor. 2025 itibarıyla kutup buzullarının erime hızı son 40 yılın en yüksek seviyesinde. Bu durum, sadece kutup ayıları için değil, tüm dünya için tehlike anlamına geliyor. Çünkü buzullar eridikçe okyanus akıntıları değişiyor, bu da dünyanın dört bir yanındaki hava koşullarını alt üst ediyor. Hatta bu değişimler, Türkiye gibi orta kuşak ülkelerde bile hissediliyor: yazın aniden bastıran dolular, kış ortasında lodoslu sıcak günler artık sıradan hale geldi.

Peki Türkiye Bu İşin Neresinde?

Türkiye’den bahsetmişken… Biz de bu sürecin dışında değiliz. Özellikle Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri, artan sıcaklık ve azalan yağış nedeniyle ciddi kuraklık yaşıyor. Barajlarda su seviyesi düşüyor, tarım ürünleri verimsizleşiyor. Çiftçi, mahsulünü sulayamıyor. Aynı zamanda Karadeniz bölgesi, sık sık sel ve heyelanlarla karşı karşıya. Küresel ısınmanın etkileri, doğrudan ekonomimize ve yaşam biçimimize dokunuyor. İstanbul gibi büyük şehirlerde ise artık yaz aylarında 40 derece üstü sıcaklıklar normalleşti. Betonlaşma ve araç yoğunluğu nedeniyle şehir merkezlerinde "ısı adası" etkisi oluşuyor. Yani şehirler kendi kendini pişiriyor.

Bütün bu tablo içinde en acı olan ne biliyor musun? Küresel ısınma sadece doğayı değil, insan psikolojisini, toplumsal yapıları ve ekonomileri de sarsıyor. Artan sıcaklıklar kalp-damar hastalıklarını ve solunum problemlerini tetikliyor. Salgın hastalıklar daha hızlı yayılıyor. Gıda fiyatları artıyor, su kaynakları azalıyor, insanlar göç etmek zorunda kalıyor. Yani küresel ısınma bir doğa krizi değil sadece; bir insanlık krizi.

Ama bu yazıyı karamsar bir tabloyla bırakmak istemem. Çünkü senin elinde hâlâ bir şeyler yapma gücü var. Evet, bireysel adımlar dünyayı bir anda değiştirmez. Ama bu değişimin zinciri, küçük halkalarla başlar. Aracını daha az kullanarak, suyu israf etmeden, geri dönüşüme dikkat ederek, yerli ve mevsimlik ürünleri tercih ederek fark yaratabilirsin. Daha da önemlisi, bu farkındalığı çevrene yayarak büyük bir etki yaratabilirsin.

Unutma, bu gezegen hepimizin evi. Ve evimiz yanarken elimiz kolumuz bağlı oturmak yerine, elimizdeki su damlasıyla bile olsa mücadele etmek zorundayız. Çünkü doğanın senden bir isteği yok; ama senin doğaya borcun var.