Cumhuriyetin 102. yılında cumhuriyetin ilan edildiği anın dünyada nasıl yankı uyandırdığını bu yazıda anlattık.

102 yıl önce bugün Cumhuriyet ilan edildi. Mustafa Kemal Atatürk komutasındaki ordunun ve halkın milli iradesinin kazandığı bağımsızlık savaşlarının ardından Türkiye Cumhuriyeti modern bir devlet olmanın ilk ve en büyük adımını atmış oldu. Türk milletinin yaşadığı bu devrimsel dönüşüm ilk radyo yayınıyla tüm dünya tarafından da duyuldu.  Şimdi seni tarihte bir yolculuğa çıkartıp 102 yıl önce cumhuriyetin ilan edildiği ve bunun da radyo kanalları sayesinde tüm dünyaya duyurulduğu o anlara götürüyoruz. 

Cumhuriyetin İlan Edilmesine Bir Kala

Osmanlı hükümetinin çöküşü ile birlikte ülkenin dört bir yanında işgaller söz konusuydu.  Tüm askeri hayatı boyunca bağımsızlığı birinci sırada tutan Mustafa Kemal Atatürk, arkasında parçalanmış da olsa bir ordunun ve millet iradesinin desteğiyle bu işgalleri birer zafere dönüştürmeyi başarmıştı.  Hem kendisi hem silah arkadaşları hem ordu hem de sivil halk büyük bir mücadele vererek Türkiye Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını dünyada kabul edilir şekilde kazanmıştı. Ardı ardına gelen zaferlerin sonunda Lozan Antlaşması ile bu bağımsızlık resmileşmişti.

1923 yılının sonbaharında Anadolu halkı bu heyecanı dolu dolu yaşarken, devletin yönetim şekli ise hala bir tartışma konusuydu. 28 Ekim akşamında Çankaya Köşkü'nde Mustafa Kemal Atatürk, etrafındakilere dönerek bu tartışmaya bir son verdi ve o tarihi cümleyi kurdu:

“Efendiler, yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz.”

Aslında bu cümle yalnızca devletin yönetim şeklinin ne olduğunu belirtmekle kalmıyordu. Aynı zamanda Türk milletinin kaderini değiştirecek türden bir adım da sayılıyordu. 28 Ekim akşamında alınan bu karardan sonra 29 Ekim'de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal Atatürk oy birliğiyle Türkiye Cumhuriyeti devletinin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.

Cumhuriyetin İlanını Duyuran Radyo Yayını

Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanını hem modern hem de global bir noktaya hızlıca taşımayı başarmıştı. Cumhuriyetin ilanından sonra yaşanan coşku ve mutluluk yalnızca Türkiye'nin şehirleriyle sınırlı kalmamıştı, aynı zamanda yurt dışına da yapılan radyo yayınıyla duyurulmuştu.

Türk tarihinin ilk yayınlarından biri olan bu radyo yayını Ankara Radyosundan 29 Ekim 1923 tarihinde yapılmıştı. Cumhuriyetin ilanıyla yaşanan mutluluğu ve yapılan kutlamaları dalgalar aracılığıyla hem yurdun dört bir yanına hem de dünyanın diğer ucuna kadar duyurmayı başarmıştı.

Bu yayının en büyük önemi insanların günler belki de haftalar sonra bu büyük adımdan haberdar olmayıp canlı olarak ilk ağızdan ve eş zamanlı olarak cumhuriyetin ilanına tanıklık etmelerini sağlamasıdır. Bu sayede Türkiye'den yapılan bir yayınla Türkiye'nin yönetim biçimi ve gelmiş olduğu nokta, birinci ağızdan ve güncel bir şekilde dünyanın her yanına duyurulmuş oldu.

Dünya Basınında Cumhuriyet Nasıl Yankı Uyandırdı?

Elbette, daha Osmanlı Devleti zamanından beri kendinden bahset ettirmeyi başarabilmiş olan Mustafa Kemal Atatürk'ün kazandığı zaferlerin ardından gelen bu devrimsel adım dünya basınında geniş bir yer tuttu. Biraz da onlardan bahsedelim.

The Times

İngiltere'nin bugün bile en büyük gazetelerinden biri olan The Times, o zamanlarda Türkiye'nin modernleşme yolunda attığı bu büyük adımın altını çiziyor ve Mustafa Kemal Atatürk'ü “cesur bir devrimci” olarak nitelendiriliyordu.

Le Figaro

Fransa gazetesinde ise cumhuriyetin ilanı Fransız Devrimin’e benzetilmiş Türk halkının çağdaş değerleri benimsemesine vurgu yapılmıştı.

New York Times

Dünyanın bir diğer ucu olan Amerika'da ise Anadolu'da verilen bu mücadeleye karşı büyük bir saygı vardı ve Cumhuriyeti “doğuda yükselen yeni bir güç” başlığıyla duyurmuştu.

Dünyanın önde gelen gazetelerinde yer alan bu başlıklar sadece global haberler arasında yer almıyordu. Bu aynı zamanda Türk milletinin bağımsızlığını kazanmak için verdiği mücadeleye karşı bir saygı gösterisi ve dünya siyasetinde de yeni bir dönemin başladığının habercisi demekti.

Atatürk'ün Dünya Basınındaki Algısı

Bir asker olarak hem kendi rütbesinde hem de daha yüksek rütbede ve farklı milletlere mensup pek çok farklı askerin hayranlık duyduğunu bildiğimiz Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti lideri olarak da tüm dünyanın dikkatini çeken siyasi bir figür haline geldi.  Saygı duyulan misyonu ve vizyonuna dair olan kararlılığı, ileri görüşlülüğü ve devrimci ruhu dünya basınında övgüyle yer aldı.

İngiliz gazeteleri O’nu “Doğunun Modern Yüzü” olarak nitelendirdi.
Fransız basınında ise Atatürk “Özgürlüğün Simgesi” olarak anıldı.
Amerika ise Mustafa Kemal Atatürk'ü “Yüzyılın En Etkili Liderlerinden Biri” olarak konumlandırdı.

Bağımsızlık mücadelesi ve bir millete kattığı vizyon O’nu yalnızca Türkiye Cumhuriyeti için paha biçilemez bir değer haline getirmekle kalmayıp kendi bağımsızlığı için mücadele eden tüm milletler için de ilham verici bir lider haline getirdi.

Yaşasın Cumhuriyet

Bundan 102 yıl önce 29 Ekim'de radyodan dalgalanan yayın dünyanın dört bir yanına ulaştığında Türk halkı için yeni bir çağın başlamış olduğu tüm dünya tarafından bilindi.  Halkın egemenliğini eşit yurttaşlığı ve modernleşmeyi simgeleyen Cumhuriyet bugün de yine coşkuyla kutlanmaya devam ediyor.  Bununla birlikte üstünden 102 yıl geçmiş olmasına rağmen Türkiye Cumhuriyeti hala tüm dünyada sadece bir yönetim biçimi olarak değil, bir milletin bağımsızlığını kazanmasının bir ifadesi olarak da görülüyor.

Bir asırdan fazla zamandır koruduğumuz Cumhuriyet'in, binlerce yıl boyunca devam etmesini temenni ediyoruz. Cumhuriyet Bayramı’mız kutlu olsun.